Gebied

Locatie
Het Geopark Gooi en Vecht ligt in de provincie Noord-Holland op een twintigtal kilometers afstand van Amsterdam, de hoofdstad van Nederland. Aan de westzijde wordt het gebied begrensd door het stroomgebied van de Vecht en aan de oostzijde door het dal van de rivier de Eem. Het Gooise Meer vormt de noordgrens en in het zuiden valt de grens van het gebied samen met de grens van de provincie Utrecht. Het gebied omvat een bijzonder ensemble aan landschappen, gekenmerkt door een sterk wisselend reliëf met een grote variatie aan bodemtypen en grondsoorten.

Landschappen
De twee grote landschappen van het Geopark Gooi en Vecht zijn het Pleistocene zandgebied met als kern de stuwwallen en het Holocene klei- en veenlandschap ten westen daarvan.

In het zandgebied worden de volgende landschappelijke eenheden onderscheiden: stuwwallen, spoelzandwaaiers, bekkenafzettingen, keileemvoorkomens, dekzandvlakten met lokaal stuifzanden en droge dalen. De afwisseling tussen tijden van erosie door de wind, gevolgd door afzetting van stuifzanden en perioden met herstel van de vegetatie en bodemvorming, heeft geleid tot een gevarieerde en complexe bodemopbouw. Dit bodemarchief omvat onder meer het vroegst bekende (pre- neolithische) stuifzand van Noordwest-Europa.

In het laagland van de Vechtstreek worden in het veengebied, stroomgordels, rivierkommen, deels uitgeveende plassen, meren en droogmakerijen onderscheiden. De klifkust, de stormwallen, de wielen – als getuigenissen van de dijkdoorbraken – en de overstromingsvlakten met een dun dek van zeeklei op het veen, vormen kleine landschapselementen langs de voormalige kust van de Zuiderzee. Qua oppervlakte zijn deze laatste elementen ondergeschikt, maar ze zijn wel relevant voor de verscheidenheid binnen het gehele ensemble.

De basis voor deze landschappen is gelegd In het Saalien glaciaal, de voorlaatste ijstijd, toen gletsjerijs de zandlagen in de bodem opduwden tot een tweetal ruwweg noord- zuid verlopende stuwwallen. De Vechtstreek vormt het lagere deel van het Geopark. Daar is vooral de rol van de stijgende grondwaterstand in het Holoceen bepalend geweest voor de huidige variatie in de bodemopbouw. Veen, gevormd in de uitgestrekte moerassige gronden, en klei en zand in meren en afzettingen van de rivier de Vecht.

Water, zowel het oppervlaktewater als het grondwater, speelde een essentiële rol in de geschiedenis van de regio Gooi en Vecht. Infiltratie van regenwater vindt plaats in de onbedekte zandruggen van het Gooi en kwelwater treedt uit in de polders en de veenweiden gebieden ten westen (in de Vechtstreek) en ten oosten (in het dal van de Eem) van de stuwwallen. De mens heeft zich door alle tijden heen intensief bemoeid met de inrichting van het landschap en heeft daardoor het aanzien van het huidige landschap in grote mate bepaald. Eerst door zich aan te passen aan de natuurlijke omgeving en later vooral door gebruik te maken van de in de Gooi – en Vechtstreek volop aanwezige delfstoffen en het (grond)water. De ontginning van de veengebieden en het delven van de turf is van groot belang geweest voor de economie en de welvaart van dit deel van Nederland.

Aardkundige monumenten en geosites
Het Geopark Gooi en Vecht omvat een groot aantal door de Provincie Noord-Holland aangewezen aardkundige monumenten, die zijn gelegen in door verschillende organisaties beheerde en beschermde terreinen. In het bijzonder zijn dit het Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, het Gooise Natuurreservaat en Waternet. In het Geopark Gooi en Vecht ligt het oudste natuurreservaat van Nederland, het Naardermeer, dat in 1905 aangekocht door de daartoe opgerichte Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten.
Van elk landschapstype zijn specifieke plekken met hoge aardkundige en archeologische waarden – geosites – beschreven op deze website. Daarin worden ook de verschillende bodemtypes die kenmerkend zijn voor het geologisch archief van het Geopark Gooi en Vecht nader omschreven. In onderstaande afbeelding zijn twee voor het Geopark Gooi en Vecht belangrijke bodemtypen weergegeven.


Profiel van een podsolbodem op de hogere zandgronden van het Gooi (a) en een bodemprofiel in het veengebied ten westen daarvan (b).

Zie ook:
Thema Geopark
Geologische geschiedenis
De Gooise stuwwallen
Het IJsselmeer, het Gooimeer en de Vecht
Bewoning, landgebruik en landschapsontwikkeling: Het Gooi
Bewoning, landgebruik en landschapsontwikkeling: De Vechtstreek
Menselijke invloeden op het landschap
Rol van het water