Grond- en kwelwater

Het oorspronkelijke klei- en veengebied in het westelijk deel van het Geopark, van het Naardermeer in het noorden tot de Loosdrechtse Plassen in het zuiden is thans een aaneenschakeling van plassen, meren en polders. Feitelijk is hier sprake van een langgerekt ‘wetland’ met een grote variatie aan flora en fauna. Het regenwater dat arm is aan opgeloste stoffen infiltreert in de hoger gelegen zandgronden van ’t Gooi en zakt als grondwater naar de onverzadigde zone. Het grondwater stroomt naar de laag gelegen veengebieden ten westen en ten oosten van de stuwwallen van ’t Gooi. Op plaatsen waar drinkwater wordt gewonnen worden de stroombanen van het water afgebogen naar de locaties van de onttrekkingen. De berging van de watermassa in het zand van de stuwwallen zorgt voor een constante druk waardoor het grondwater omhoog wordt geduwd en als kwelwater kan uittreden. Dit hydrologische verschijnsel wordt hierna schematisch weergegeven.

De diepe polder van de Horstermeer in de Vechtstreek is één van de gebieden waar een sterke kwel optreedt. Alleen door constante bemaling kan deze polder droog worden gehouden. Ook in bijvoorbeeld de Loosdrechtse Plassen is de toevoer van water zo constant dat inpoldering tot mislukking gedoemd zou zijn. Het kwelwater is meestal zoet, maar met name in het noorden van de Vechtstreek kan het kwelwater zout of brak zijn. Dit heeft onder meer te maken met de opstuwing van dieper gelegen zout water en door overstroming met zout water in het gebied rond de voormalige monding van de Vecht in de Zuiderzee. Een en ander wordt hieronder grafisch weergegeven.

Kweldruk is ook de reden geweest voor het creëren van de randmeren (Gooimeer en Veluwerandmeren), een bufferzone tussen de kust van het ‘oude’ land en de drooggemalen Flevopolder (zie Het Gooimeer).

Het kwelwater in de gehele Vechtstreek is de afgelopen paar honderd jaar sterk van samenstelling veranderd. Door de verschillende polderpeilen en de daarmee samenhangende infiltratie van het oppervlaktewater, alsmede door de menging met ingelaten Rijnwater, is het kwelwater rijker aan voedingsstoffen geworden. Dit heeft een eutrofiërend (‘vermestend’) effect op de vegetatie dat bijdraagt aan de verandering van voor het gebied kenmerkende ecosystemen.

Het ingewikkelde patroon van inzijging en kwel is goed zichtbaar in de onderstaande kaart van de Regio Gooi en Vecht.

Zie ook:
Overstromingen
Drinkwater
Transport
Toekomstige uitdagingen