Geopark Q&A

Wat is een Geopark?

“Een UNESCO Global Geopark is een gebied waar sites (geosites) en landschappen van internationale geologische betekenis op een integrale manier worden beheerd. Daarbij staan behoud, educatie en duurzame ontwikkeling centraal. Een Geopark gebruikt zijn geologische erfgoed, tezamen met alle andere in het gebied aanwezige natuur- en cultuurerfgoed, om het bewustzijn en begrip te vergroten van maatschappelijke kernthema’s, zoals het duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen, de effecten van klimaatsverandering en de beperking van het risico op natuurrampen.

Vergroting van het inzicht in het belang van het geologische erfgoed van een gebied, zowel voor haar geschiedenis als voor haar huidige maatschappij, versterkt de verbondenheid van de lokale bevolking met dat gebied en vergroot hun waardering voor haar kwaliteiten. Door geotoerisme worden nieuwe economische bronnen aangeboord, die de ontwikkeling van innovatieve lokale ondernemingen, nieuwe werkgelegenheid en hoogwaardig onderwijs bevorderen.

Bij dit alles is het centrale doel van een UNESCO Global Geopark, met haar geologische erfgoed van internationale betekenis, om de verbanden tussen dit erfgoed en alle andere aspecten van haar overige natuur, cultuur en immaterieel erfgoed te onderzoeken, te ontwikkelen en te koesteren, waarbij de geologische rijkdommen van het gebied worden beschermd.

De Engelstalige definitie van een Unesco Global Geopark is te vinden op www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/earth-sciences/unesco-global-geoparks/frequently-asked-questions/what-is-a-unesco-global-geopark.

Waarom ijvert de Stichting voor een Geopark?

Een Geopark maakt de bewoners en overheden meer bewust hoe bijzonder het landschap, natuur en karakteristieke bebouwing van het gebied door de tijden heen is. Het versterkt de identiteit. Daarmee hopen we te bereiken dat alle betrokkenen (nog) zorgvuldiger met het gebied omgaan.

Waar ligt het park precies?

In het Plan van Aanpak staat uitvoerig beschreven wat de begrenzing van het park is. In ieder geval wordt uitgegaan van het gebied van het Gewest Gooi- en Vechtstreek waarbinnen alle aardkundige monumenten van respectievelijk het Gooi en de Vechtstreek liggen.

Voldoet het gebied de Gooi- en Vechtstreek aan de kenmerken van een Geopark?

Ja, de regio Gooi en Vecht is een geologisch, natuurwetenschappelijk en landschappelijk waardevol gebied.
Het stuwwallandschap, met veel cultureel erfgoed (circa 1100 monumenten) en met overgangen en gradiënten naar natuurlijke meren (het Naardermeer) en de veenweidegebieden in de Vechtstreek levert meer dan voldoende Geo-sites op om te mogen spreken van een uniek ‘geo-landschap’. Al deze waarden zijn duurzaam en internationaal beschermd in het kader van de Natuurbeschermingswet, Monumentenwet, Werelderfgoed, Aardkundige monumenten, Ecologische Hoofdstructuur (EHS), Wetland, EU-vogelrichtlijn en Natura 2000.

Wanneer kan een gebied Geopark worden?

Een gebied kan een Geopark worden als het voldoet aan een aantal eisen die in het internationale Geopark-programma van Unesco zijn vastgelegd. Het gebied moet zelf een aanvraag indienen om officieel toegelaten te worden tot het Geopark-netwerk en een Geopark-status te krijgen. Voor je dat doet kun je eerst werken aan verbetering van eventuele zwakke onderdelen. De gang van zaken is dus bottom-up (zelfwerkzaamheid).

Waar kan ik meer lezen over het internationale Geopark-programma?

Meer lezen, bijvoorbeeld op de website European Geoparks en Geopark De Hondsrug, sinds 6 september 2013 officieel lid van het European Geoparks Network.

Wat zijn typische geologische plekken in onze regio?

Typische geologische hotspots zijn:
* Zuider- en Westerheide
* Laarder wasmeer (onder meer met Laag van Usselo en stuifzand)
* Gooikust bij Oud-Naarden (met klif de Aalberg en de Naardereng)
* Sint Jans Kerkhof (oudst bewoonde deel van de stuwwal)
* Gebied de Franse Kamp en Bantam
* Naardermeer (Werelderfgoed)
* Naarden buiten de vesting
* Schip op de stuwwal (landgoed Zonnestraal, Werelderfgoed-nominatie)
* Spanderswoud (stuwwal)
* Oud-Bussum (uitwaaiergebied van de stuwwal)
* Tafelberg (hoogste punt van de stuwwal)
* Het Mauvezand (resten van heide en stuifzand)
* Voormalige kalkzandsteengroeve bij Huizen

Wat heeft de regio nog meer aan waarden die van belang zijn?

Naast de geo-component, zoals de stuwwal en specifieke aardkundige monumenten, zijn er:
– de archeologische, zoals grafheuvels, oude akkercomplexen en woonplaatsen
– de cultuurhistorische, zoals beschermde monumenten waaronder Werelderfgoed en landgoederen
– de landschappelijke (13 natuurmonumenten), de beschermde dorps-/stadsgezichten en agrarisch cultureel landschap)
– delen van de Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.

Wat is het verschil tussen een Geopark en een Nationaal Landschap of een Nationaal Park?

Nationale Landschappen en Nationale Parken zijn bij wet geregeld en liggen ruimtelijk vast. De Nederlandse overheid wijst ze aan, top-down dus. Een Nationaal landschap beschermt het landschap, een Nationaal Park beschermt de natuur. Een Geopark status bevestigt in mondiaal verband de geologische, ecologische en cultuur-historische betekenis van een regionaal- of nationaal landschap. Het is dus de combinatie van een Nationaal park en een Nationaal landschap. De regio vraagt zelf deze status bij de Unesco aan. Dus de procedure is per definitie bottom-up gericht.
Een Geopark omvat overigens veel meer dan een Nationaal Landschap of een Nationaal Park. Het grootste verschil is dat het agrarische gebied, maar ook soms verstedelijkte
delen in een Geopark kunnen worden opgenomen.

Waar staat de Stichting ter realisatie van Geopark Gooi en Vecht voor?

De Stichting streeft na voor het beoogde Geoparkgebied te gaan voldoen aan de eisen die de Unesco stelt aan kwalificatie als Geopark. Zie voor een overzicht van deze eisen de zgn. “Essentials”. Het Plan van Aanpak d.d. 13 september 2013 geeft aan hoe de Stichting haar streven denkt te verwezenlijken.

Zijn er dingen die in een Geopark niet meer mogen?

Nee, er zijn geen andere dingen die nu ook al niet mogen. De internationale, landelijke, provinciale wet- en regelgeving en richtlijnen die er nu ook al zijn worden gevolgd. Er zijn in die zin geen extra’s.

Wat betekent een Geopark-status voor agrarische bedrijven?

Het geeft hen een stimulans om regionale producten te ontwikkelen en te promoten, en landschapsbeheer meer af te stemmen met andere terrein eigenaren.

Komt er een hek om het Geopark?

Nee. Het is een gebied waarin gewoond, gewerkt en geleefd wordt.

Hoe wordt het (financieel) gerealiseerd?

De realisatie van een Geopark moet zelfstandig door regionale organisaties, instellingen en overheden worden gedragen en gefinancierd. Bijdragen en subsidies zijn ontvangen van  de Vereniging Vrienden van het Gooi, het Goois Natuurreservaat, de Rabobank, het Prins Bernhard Fonds, de Regio Gooi- en Vechtstreek, de gemeente Hilversum en de Provincie Noord-Holland.

In welke fase verkeert het plan en hoe lang duurt het voor het Gooi een Geopark wordt?

De activiteiten van de Stichting in de afgelopen jaren en de fase waarin het initiatief nu verkeert, is te vinden op de pagina Stichting/Doelstelling op deze website.

Wat als het Geopark uiteindelijk toch niet door mocht gaan?

Dat zou jammer zijn en een teleurstelling, maar dan hebben we ondertussen wel bijgedragen om het gebied zo goed en duurzaam mogelijk in stand te houden en, daarbij en bepaald niet van het minste belang, de samenwerking tussen burgers, overheden en natuurbeschermingsorganisaties bij die instandhouding versterkt.