Droogmakerijen en polders

In het onderdeel Ontginning van veengronden is toegelicht dat het maaiveld steeds verder zakte. Toen het maaiveld zo ver was gezakt dat het onder het niveau van de water afvoerende watergangen kwam te liggen, moest een technisch trucje worden bedacht. Het water liep namelijk niet meer vanzelf het gebied uit. Dat trucje waren de windmolens, die het water actief wegmaalden. Vanaf dat moment spreken we over een polder. In de negentiende eeuw werden veel molens vervangen door stoomgemalen, en later door elektrische gemalen.
Door het weggraven van het veen voor brandstofwinning kwamen er grote plassen in West-Nederland. Daarnaast waren er enkele meren die vooral door natuurlijke processen zelf waren ontstaan, zoals het Naardermeer en het Horstermeer. Vanaf de zeventiende eeuw was het technisch en financieel mogelijk dit soort meren droog te leggen en als nieuw landbouwgebied in te richten. Het resultaat van die ontwikkeling noemen we droogmakerijen. Of die droogmakerij slaagde hing van veel factoren af, niet in de laatste plaats of het lukte om natuurlijke omstandigheden als kwelwater te trotseren. De ruimtelijke inrichting van het nieuwe land laat ons iets van de toenmalige trends in de landschapsarchitectuur zien, maar tegelijk wat er nodig was om het gebied te kunnen blijven gebruiken, zoals een goede ontwatering. Door een slotenpatroon werd het water naar een centrale wetering gevoerd. Door die wetering werd het water naar een windmolen of gemaal geleid. Dat technisch hulpmiddel maalde het water naar het gebied buiten de ringdijk, zodat het in de ringvaart terecht kwam. Die ringvaart functioneerde als een boezem: een waterreservoir waar het teveel aan water uit de droogmakerij in terecht kwam. Polders die bemalen moesten worden functioneerden op een soortgelijke wijze.

droogmakerijen en polders

Polderkaart met centraal in beeld de droogmakerij van de Horstermeerpolder, met het jaar van droogvallen (1882). Linksboven zien we nog de droogmakerij Bijlmermeerpolder (1622), onderaan Bethune (1880).

Zie ook:
Zandwinning
Ontginning van veengronden
Winning van brandstof
Waterlinies